Chiều nay, khi bảng điện tử ở sân vận động Toyota dừng lại ở tỷ số 3-0, tôi nhìn chằm chằm vào màn hình, rất lâu không rời mắt. Không đơn thuần là vui mừng vì thắng Thái Lan — dù đánh bại Thái Lan vốn đã đủ khiến người ta phấn khích — điều thực sự khiến tôi sững người là: đây đã là trận thứ tư của đội tuyển nam Trung Quốc tại kỳ ASIAD này, bốn trận không thua lấy một.

Đầu tháng 8, khi kết quả bốc thăm được công bố, mạng xã hội gần như ngập tràn cụm từ "bảng B tử thần": Iran, Triều Tiên, UAE, cả ba đội đều là những thế lực mạnh của châu Á, phong cách khác nhau nhưng đều khó chơi như nhau. Vậy mà đội quân trẻ này đã vượt lên tất cả với thành tích 1 thắng 2 hòa, giành 5 điểm, hiên ngang đứng đầu bảng; sau đó lại bằng một chiến thắng gọn gàng 3-0, áp đảo hoàn toàn Thái Lan ở cả hai đầu tấn công và phòng ngự.

Trận tứ kết diễn ra chiều 26/9, diễn biến thậm chí còn dứt khoát hơn cả tỷ số. Ở giây thứ 127 của thời gian bù giờ hiệp một, tài năng trẻ 21 tuổi Bành Khiếu của Sơn Đông Thái Sơn quyết đoán tung cú sút xa từ đỉnh vòng cấm, bóng chạm cầu thủ phòng ngự Thái Lan rồi nảy bất thường hai lần, cuối cùng chui vào góc chết phía dưới bên phải khung thành. Dù là bàn phản lưới nhà, nhưng toàn bộ quá trình khởi phát tấn công, áp sát pressing và chọn thời điểm dứt điểm đều xuất phát từ sự tranh chấp cường độ cao liên tục của anh ở phần sân trên.

Chỉ 118 giây sau khi hiệp hai bắt đầu, Khoái Kỷ Văn chuyền bổng chính xác từ cánh phải, trung vệ đối phương đánh đầu phá bóng hỏng, bóng rơi gần, Hồ Hà Thao băng lên tốc độ cao sút mạnh, bóng như viên đạn pháo lao thẳng vào lưới. Phút 63, Chu Thần Kiệt bật cao ở phần sân trên đánh đầu chuyền lại, Trương Ngọc Ninh vào sân từ ghế dự bị hiểu ý cắt chéo vào, đệm bóng nhẹ nhàng trước khung thành, bóng lăn vào lưới, ấn định tỷ số 3-0.

Xem đến đây, không ít khán giả đã bắt đầu hô vang "bước đột phá lịch sử". Còn trong lòng tôi vẫn luôn lởn vởn một câu hỏi: đội bóng từng thua trắng Nhật Bản 0-4 trong trận chung kết U23 châu Á hồi tháng 1 năm nay, gần như không có sức chống trả suốt cả trận, dựa vào đâu mà chỉ tám tháng sau lại gõ cửa được vào tốp 4 ASIAD? Cánh cửa ấy đã đóng chặt suốt 28 năm.

Những người bò ra từ bảng tử thần

Hãy quay ngược thời gian về mười ngày trước. Ngày 16/9, trận mở màn vòng bảng gặp Triều Tiên, dư luận trước trận đều căng thẳng — những năm gần đây, Triều Tiên nổi tiếng ở các giải của AFC với thể lực dồi dào, đối kháng hung hãn, kỷ luật chiến thuật nghiêm ngặt, và chưa bao giờ có truyền thống giấu bài. Vậy mà Trung Quốc đã lội ngược dòng thắng 2-1, Trương Ngọc Ninh ngay từ đầu trận đã khởi xướng pha tấn công then chốt và kiến tạo thành bàn.

Ngày 20/9, lượt trận thứ hai gặp Iran, đội mạnh nhất trên giấy tờ. Đối thủ có thể hình vượt trội hơn, ngay từ đầu đã tạo thế vây hãm, 27 cú sút liên tiếp trong đó 11 cú trúng đích. Trung Quốc lùi toàn tuyến, bố trí phòng ngự nhiều lớp, cuối cùng giữ sạch lưới suốt 90 phút, hòa 0-0 toàn thân trở ra, chắc chắn giành về 1 điểm quý giá.

Ngày 23/9, lượt cuối gặp UAE, chỉ cần một trận hòa là chắc chắn đi tiếp. Tôi xem trực tiếp toàn bộ trận đấu ấy, không thể phủ nhận nhịp độ tẻ nhạt, tỷ lệ kiểm soát bóng chỉ 39%, khâu tổ chức ở tuyến giữa liên tục bị cản trở, các pha đột phá biên thiếu tính liên tục, hệ thống năm hậu vệ trong thời gian dài ở thế phòng ngự bị động. Nhưng chính trận hòa 0-0 có vẻ nhàm chán ấy đã giúp Trung Quốc, với 1 thắng 2 hòa và lợi thế hiệu số, trở thành đội đầu bảng duy nhất vượt ra khỏi "bảng tử thần" B.

Nói thật lòng, ngày kết quả bốc thăm được công bố, tôi cũng như phần lớn người hâm mộ, dự đoán chuyến đi này nhiều khả năng chỉ là đi làm nền. Hơn mười năm qua, hễ bốn chữ "bảng tử thần" dính dáng tới đội tuyển Trung Quốc thì thường đồng nghĩa với việc sớm khăn gói về nước. Trong ngữ cảnh bóng đá Trung Quốc, cụm từ này từ lâu đã tương đương với "đếm ngược bị loại".

Nhưng lần này, kịch bản đã bị viết lại hoàn toàn. Chìa khóa nằm ở đâu? Tôi đã xem lại toàn bộ các bản tin trận đấu của giải U23 châu Á hồi tháng 1. Đội bóng này khởi đầu từ nhóm hạt giống số 4 tại Jeddah (Ả Rập Xê Út), thắng cả ba trận vòng bảng mà không thủng lưới; ở vòng loại trực tiếp loại Uzbekistan qua loạt sút luân lưu; bán kết thắng đậm Việt Nam 3-0, lần đầu tiên bước lên sân khấu chung kết giải đấu cấp châu lục.

Dù thua Nhật Bản 0-4 ở chung kết, nhưng đó là lần đầu tiên họ đứng giữa sân chung kết châu lục. HLV trưởng Antonio, nhà cầm quân người Tây Ban Nha, đã dẫn dắt lứa tuổi này từ năm 2018, từ U20 lên tới U23, tám năm gắn bó chưa từng thay đổi. Sự am hiểu chiến thuật, sự ăn ý vị trí và bản lĩnh tâm lý được tích lũy từ một cơ cấu ổn định lâu dài như vậy, tuyệt đối không phải thứ mà tập trung ngắn hạn hay gọi tạm vài cầu thủ lão làng có thể sao chép được.

Vì thế, ba trận vòng bảng dù chơi chật vật nhưng chưa để thủng lưới bàn nào. Trước Iran chịu 32 cú sút cả trận vẫn giữ sạch lưới; trước UAE, hiệp hai chỉ kiểm soát bóng 17% nhưng vẫn không thủng lưới. Đó chính là hình ảnh mà một đội quân trẻ có tâm lý trưởng thành và khả năng thực thi chiến thuật nên có — chưa chắc hoa mỹ nhưng đủ đáng tin cậy; chưa chắc đẹp mắt nhưng biết cách giữ vững giới hạn cuối cùng.

Sau khi chật vật vượt qua vòng bảng, mọi ánh mắt đổ dồn vào trận tứ kết: gặp Thái Lan, liệu có duy trì được đà hưng phấn? Liệu có chấm dứt được 28 năm chờ đợi?

Con số 28 năm nghe thì chấn động, thực ra lại là một ảo giác

Sau chiến thắng 3-0 trước Thái Lan, những dòng tít "sau 28 năm trở lại tốp 4 ASIAD" nhanh chóng tràn ngập các nền tảng. Tôi đã tra cứu hồ sơ lịch sử đầy đủ của đội tuyển nam Trung Quốc tại ASIAD: giành huy chương đồng tại ASIAD Bangkok 1978, huy chương bạc tại ASIAD Hiroshima 1994, và lại giành huy chương đồng tại ASIAD Bangkok 1998.

Từ ASIAD Busan 2002, môn bóng đá nam chính thức áp dụng giới hạn tuổi U23 (cho phép ba cầu thủ quá tuổi), kể từ đó thành tích tốt nhất của Trung Quốc chỉ dừng ở tứ kết, chưa bao giờ vượt qua ngưỡng bán kết.

Nói cách khác, từ lần gần nhất lọt vào tốp 4 cho đến nay đã trải qua bảy kỳ ASIAD. 28 năm rốt cuộc có ý nghĩa gì? Những Phạm Chí Nghị, Mã Minh Vũ, Vương Bằng của đội bóng năm 1998, giờ người thì làm công tác đào tạo trẻ, người thì làm bình luận viên khách mời; những cậu thiếu niên ngồi trước tivi hò hét cổ vũ năm ấy, giờ con cái đã vào đại học. Quãng thời gian ấy quả thực đủ để chứa đựng những ký ức nặng trĩu.

Tuy nhiên, tôi phải chỉ ra một góc nhìn tỉnh táo: mốc thời gian 28 năm có sức lan tỏa cảm xúc rất lớn, nhưng nếu dùng làm chuẩn so sánh trình độ thi đấu thì thực ra có độ lệch rõ rệt. Lý do là — đội bóng năm 1998 thực chất là bộ khung chủ lực của đội tuyển quốc gia, khi ấy Phạm Chí Nghị vừa được vinh danh Cầu thủ xuất sắc nhất châu Á, các thành viên nòng cốt đều thi đấu lâu năm ở vòng loại World Cup và giải Giáp A.

Còn đội bóng hiện nay có tuổi trung bình 21,3, chỉ ba người từng đá chính ở Super League Trung Quốc. Gượng ép đặt hai đội bóng có bối cảnh thời đại, cơ cấu nhân sự, quy mô giải đấu hoàn toàn khác nhau lên cùng một thước đo, ở mức độ nào đó là đang vắt kiệt sự đồng cảm của công chúng.

Một sự thật đáng lưu ý hơn: tại ASIAD Hàng Châu, chúng ta cũng có lợi thế sân nhà, nhưng lại thua Hàn Quốc 0-2 ở tứ kết, dừng bước ở tốp 8. Đội bóng khi ấy đã có Đào Cường Long, Đới Vĩ Tuấn, Chu Thần Kiệt — những trụ cột hiện nay, cũng áp dụng cơ cấu U23 cộng ba cầu thủ quá tuổi.

Hàng vạn cổ động viên nhà cổ vũ như sóng thần, cuối cùng vẫn bị hai pha phản công hiệu quả của Hàn Quốc đánh gục. Sau trận, mạng xã hội tràn ngập luận điệu bi quan "đội tuyển Trung Quốc hết thuốc chữa", rất nhiều khán giả tuyên bố hủy đăng ký xem truyền hình vĩnh viễn.

Hai năm trôi qua, từ thất bại 0-2 dừng bước tứ kết ở Hàng Châu đến chiến thắng 3-0 vào bán kết ở Nagoya. Bước nhảy vọt này tuyệt đối không phải ngẫu nhiên. Tháng 1 năm nay khi giành ngôi á quân U23 châu Á, thông cáo chính thức đặc biệt nhấn mạnh: đây là lần đầu tiên trong 22 năm một đội tuyển nam cấp quốc gia lọt vào chung kết giải châu lục.

Khi đó dư luận phổ biến nghi ngờ giá trị của giải U23, cho rằng "ở giải chính thức vẫn cứ bết bát". Vậy mà chỉ nửa năm sau, những chàng trai trẻ này đã dùng phong độ ổn định trên sân ASIAD để hoàn thành vòng khép kín từ danh hiệu đến thành tích thực tế.

Tỷ số 3-0 dĩ nhiên sảng khoái, nhưng thử thách thực sự sẽ bắt đầu đúng 14:00 ngày 30/9.

Bán kết gặp Hàn Quốc, lần này có khác không

Cặp đấu bán kết đã lộ diện, đối thủ của chúng ta là U23 Hàn Quốc. Khách quan mà nói, đây không phải lá thăm lý tưởng, thậm chí có thể coi là thử thách khắc nghiệt nhất ở nửa dưới nhánh đấu. Trận bán kết còn lại là Nhật Bản gặp Uzbekistan, dù bên nào đi tiếp, thực lực tổng thể đều cao hơn ta. Nói cách khác, chúng ta đã bốc phải khúc xương khó gặm nhất của nửa trên nhánh đấu.

Nhìn kỹ màn trình diễn của Hàn Quốc ở kỳ này là biết sức nặng: lượt đầu vòng bảng đè bẹp Qatar 4-1, lượt hai thắng Ả Rập Xê Út 2-0, tứ kết đè bẹp Việt Nam 4-0. Bốn trận ghi 10 bàn chỉ thủng lưới 1, thể hiện sự thống trị ở cả hai đầu, được đánh giá là ứng viên vô địch số một. Điều cần chú ý hơn là mức độ coi trọng của Hàn Quốc đối với tấm HCV bóng đá nam ASIAD — huy chương vàng gắn trực tiếp với chính sách miễn nghĩa vụ quân sự.

Đây không phải một giải trẻ bình thường, mà là trận chiến then chốt liên quan đến tiền đồ sự nghiệp của cầu thủ. Son Heung-min chính nhờ tấm HCV ASIAD Incheon 2014 mà được miễn nghĩa vụ quân sự, nhờ đó liền mạch chinh chiến ở các giải hàng đầu châu Âu và trở thành ngôi sao biểu tượng của châu Á ngày nay.

Không ít người hâm mộ thấy cặp đấu này liền thẳng thừng từ bỏ kỳ vọng, chỉ mong "đừng thua quá khó coi". Ở tứ kết ASIAD Hàng Châu kỳ trước, Hong Hyun-seok sút phạt trực tiếp thành bàn, Song Min-kyu phản công đối mặt ấn định chiến thắng, hai bàn thắng hoàn toàn dập tắt hồi hộp. Kết thúc trận đấu ấy, tôi tắt màn hình, ngồi lặng hồi lâu, không nói một lời.

Nhưng lần này, tôi lại cảm thấy một chút chắc chắn. Vì sao?

Chúng ta vào bán kết với thành tích bốn trận bất bại. Qua bốn trận, hệ thống năm hậu vệ ngày càng vững chắc, bộ ba trung vệ kết hợp hai hậu vệ cánh bao quát, tuyến giữa có điểm đánh chặn rõ ràng, ý thức hỗ trợ phòng ngự mạnh, cấu trúc tổng thể đã có khung xương.

Trước Iran chịu áp lực cả trận nhưng không thủng lưới, sự ổn định phòng ngự này tuyệt đối không phải ngẫu nhiên. Những đội Hàn Quốc từng đánh bại như Việt Nam, Qatar, cường độ tổ chức hàng thủ và khả năng chịu áp lực của họ có khoảng cách đáng kể so với trình độ hiện tại của Trung Quốc.

Các cầu thủ quá tuổi đóng vai trò chống đỡ then chốt. Trương Ngọc Ninh, Chu Thần Kiệt, Ngô Hi tạo thành những điểm neo kinh nghiệm. Trong trận gặp Thái Lan, Trương Ngọc Ninh vào sân từ ghế dự bị là ghi bàn ngay, Chu Thần Kiệt đóng góp đường kiến tạo quan trọng, còn Ngô Hi nhiều lần hóa giải nguy hiểm trong khâu điều phối ở tuyến giữa.

Những lão tướng từng trải qua cuộc đua vô địch Super League, những trận chiến Asian Cup, những trận sinh tử vòng loại World Cup này, khả năng đọc trận đấu, hiệu quả ra quyết định tại chỗ và mức chịu áp lực tâm lý vào thời khắc then chốt của vòng loại trực tiếp, vượt xa những chàng trai mới ngoài hai mươi. Hàn Quốc tuy cũng có suất quá tuổi, nhưng phần lớn là cầu thủ xuất ngoại kiểu "mạ vàng", khả năng gánh vác thực chiến vẫn còn phải kiểm chứng.

Điểm quan trọng nhất là: chúng ta không còn gánh nặng nào phải mang. Mục tiêu tốp 4 sau 28 năm đã đạt được, vượt mức cam kết. Trận đấu ngày 30/9 tại sân vận động Nagai ở Osaka, dù có thất bại, cũng sẽ khép lại trong danh dự.

Ngược lại, Hàn Quốc với tư cách đương kim vô địch và ứng viên số một, toàn đội phải gánh sứ mệnh nặng nề "bắt buộc phải giành vàng". Nếu chúng ta mở tỷ số trước, áp lực ấy có thể trở thành cơ hội khiến đội hình đối phương lung lay.

Dĩ nhiên, tôi không lạc quan mù quáng. Khoảng cách thực lực trên giấy tờ giữa hai bên thấy rõ: hàng tiền vệ và hậu vệ của Hàn Quốc có vài cầu thủ thuộc đội hình xoay tua của các CLB Bundesliga, Eredivisie, trong khi phần lớn trụ cột của ta vẫn đang rèn luyện ở Super League. Nhiều khả năng trong trận đấu ta sẽ rơi vào thế bị động. Nhưng sức hấp dẫn của bóng đá chính nằm ở sự bất định — đầu năm ở Ả Rập Xê Út, ai có thể ngờ đội bóng xuất phát từ nhóm hạt giống số 4 này lại có thể một mạch tiến vào chung kết?

Suy cho cùng, trận đấu ngày 30/9, thắng thì vào chung kết viết nên lịch sử mới, thua cũng không hổ thẹn với lòng. Chúng ta đã có thành tích tốt nhất trong 28 năm, đã khiến những tiếng nói liên tục chê bai phải đồng loạt im lặng. Phần còn lại chỉ là buông tay đánh cược, dốc hết tất cả.

28 năm nghe có vẻ dài đằng đẵng, thực ra chỉ là vòng luân hồi của một chu kỳ đào tạo trẻ hoàn chỉnh. Lần gần nhất đứng trên sân khấu tốp 4 ASIAD, lứa cầu thủ hôm nay còn chưa ra đời.

Giờ đây họ đứng trên thảm cỏ xanh của sân vận động Nagai ở Osaka, dù kết cục ra sao, ít nhất họ đã chứng minh với tất cả mọi người một điều — đội quân trẻ cấp quốc gia cũng có thể chơi thứ bóng đá hiện đại có kỷ luật nghiêm minh, tổ chức chặt chẽ, mục tiêu rõ ràng. Sự thức tỉnh và trưởng thành ấy có lẽ còn quý giá và bền lâu hơn bất kỳ tấm huy chương nào.